بخشی از ادبیات که برای کودکان از سن پیش دبستانی تا پایان دوره ی نوجوانی مناسب تشخیص داده شده . مثل کتابهای تصویری, قصه های فرهنگ عامه, داستانهای رئالیستی, علمی و شعر و ... که برای کودکان و نوجوانان مناسب است.
ادبیات کودک 2 دسته است .1. کتابهایی که در اصل برای کودکان نوشته شده. 2. کتابهایی که ابتدا برای کودکان نوشته نشده اما به دلیل داشتن ویژگیهایی خاص، مورد توجه آنان قرار گرفته است.
برخی آثار هم معلوم نیست که برای کودکان نوشته شده اند یا نه اما امروزه در گنجینه ی ادبیات مودکان جای می گیرند. مثل هاکلبری فین نوشته ی مارک تواین و قصه های پریان بازنویسی شارل پرو شاعر فرانسوی.
موضوع ادبیات کودک
دنیای کودک، صفات، عواطف, احساسات، اندیشه ها، تلخی و شیرینی ها و فضای ذهنی کودک است.
انواع ادبیات کودک:1. ادبیات داستانی fiction شعر و داستانهایی که عنصر خیال در آنها پررنگ تر است 2. ادبیات غیر داستانی non fiction اصول اخلاقی و واقعی با کمی تخیل
اهمیت ادبیات در پرورش کودکان:
- پرورش زبانی: با شنیدن قصه ها، کودک با اسامی مختلف سرزمین ها، شغل ها، اقوام، و حتی از نظر دستوری با افعال، کلمات و حتی حروف ربط و پیوند آشنایی بیشتری پیدا می کند و این امر روند صحبت کردن او را تسریع می کند.
- پرورش دیداری و سواد بصری: تصاویر مختلف، کودکان را در کسب تجارب بصری موفق تر می سازد. رنگها، شکلها و اندازه ها به راحتی دسته بندی می شوند.
- پرورش قوه ی تخیل: قصه ها گاه تخیلی و رویایی هستند که در آنها هر کار ناممکنی ممکن می شود. بنابراین ذهن کودک آماده ی پذیرش تخیل های رنگارنگ می شود. کودکان معمولا با همذات پنداری خود را به جای قهرمان داستان تصور می کنند و کارهای ناممکن انجام می دهند.
- تقویت حافظه: شنیدن قصه های مختلف و لغات و اصطلاحات و حتی ضرب المثلها، ذهن کودک را تقویت می کند.
- خودشناسی: ادبیات به آنها می آموزد که هر کدام دارای استعدادها و ویژگی های فردی منحصر به فرد است که با سایر افراد خانواده و اجتماع متفاوت است و این تفاوتها طبیعی و خوب هستند.
- در برخورد با مشکلات طبیعی زندگی آنها را آماده می کند: مثلا کتابهایی که در مورد تولد خواهر یا برادر کوچکتر است آنها را با مشکلات تازه واردان مزاحم سازگار می کند. مثل کتا کاش یک برادر داشتم نوشته ی برنهارد لینز و همچنین کتابهایی که در مورد مرگ بزرگترها است و تحمل این واقعه را برای آنان آسانتر می سازد. مثل کتاب خوک پیر اثر مارگارت وایلد" و " آخرین سفر خرس اثر آدو ویجلت"
- آنها را متوجه این موضوع می سازد که رسیدن به آرزوها و کشف تواناییها، نیازمند تمرین و کسب مهارت است. مثل کتاب" برای ویلی سوت بزن اثر ازرا جک کیتس" و " دستهایم می توانند اثر جین هولز نتیلر"
- آشنایی با ادبیات و آداب و رسوم کهن سرزمین خود و سایر سرزمینها.
- آشنایی با اصول اخلاقی و ضد اخلاقی.
- رشد اجتماعی: توجه به این نکته که دخترها و پسرها قادر به انجام نقشهای گوناگون هستند و توانایی هایی دارند که می توانند به راحتی انجام دهند.
پیشینه ی ادبیات کودک در جهان
مفهوم کودکی با مفهوم خردسالی متفاوت است. کودک انسان تنها موجودی است که نیاز به مراقبت خاص دارد وگرنه از بین می رود. اما در اروپا و حتی در ایران ، به محض این که یک کودک می توانست سر پای خود بایستد و دامان مادر را رها کند دیگر کودک محسوب نمی شد. بلکه جزیی از نیروی کار و اجتماع محسوب می شد.و این حتی از شیوه ی لباس پوشیدن آنها نیز مشخص است در واقع جامعه ی جدید صنعتی بود که دوران کودکی و مفهوم کودکی را به وجود آورد.
رشد تکنولوژی افزایش میزان بازدهی کار، بالا رفتن میزان تولید و اوقات فراغت، رواج تحصیلات همگانی، نیاز به دوره طولانی برای طی کردن دوره های آموزش و کسب تخصص، از مواردی بود که سالهای کودکی را طولانی تر کرد.
خیلی پیشتر از اینها وقتی که هنوز اقوام یکجا نشین نشده بودند، خانواده ها و قبیله ها، سنت ها و ارزشهای جمعی خود را دور آتش به همراه قصه ها بازگو می کردند. آنها اساطیر و افسانه های عامیانه ای بر اساس سرآغاز زندگی انسان، خدا و دیگر پدیده های هستی را با حدس و گمان خویش می ساختند و بازگو می کردند و این، از نسلی به نسل دیگر منتقل می شد.
این قصه هادر آغاز ویژه ی کودکان نقل نمی شدند، بلکه کودکان نیز حاضر در آن جمع بودند و می شنیدند و می آموختند.
اقوام بومی آمریکای شمالی اساطیری برای احترام و ستایش نسبت به پدیده های طبیعی همچون جنگل ها صحراها، دریاچه ها و ... می ساختند. در آمریکای لاتین و جنوبی قصه گوهای شبه جزیره ی یوکاتان و کوههای آند پدیداری امپراطوری های مختلف و جنگهای کشورگشایانه شان را در دل تاریخ ثبت کردند.در آفریقا حیوانات انسان پندار وارد قصه شد و بدین ترتیب قصه های خویش را ماندگار کردند.
رابرت لیسون: سنت شفاهی در اروپا در روزگار فئودالی قرون وسطی به اوج خود رسید. آنچه به قصه های اعیانی و قصه های روستایی شناخته شدند، خیلی پیش از آنکه به صورت نوشته و چاپی در گستره ای وسیع در اختیار مردم قرار گیرند، ادبیات عامه ی آن دوران را می ساختند. طبقات حاکم به حماسه های پهلوانی شاعرانه درباره ی کردار و رفتار شجاعانه و چشمگیر خان و نیاکن خود علاقه نشان می دادند. مثل بیوولف و آرتورشاه.
اما قهرمان داستانهای مردم متفاوت بود. قهرمانهای این داستانها از جنس خودشان بود. دهقان فقیری که با نیروی نهفته در جسم خویش و به مدد عقل، موانع را برمی داشت و خود را از فقر به توانگری و زندگی والا می رساند.
قصه گویان اروپای قرون وسطی بازیگران هنرمندی بودند که سبب سرگرمی مردم می شدند. سر فیلیپ سیدنی(1595) یکی از شاعران قرن 19 بود که در توصیف قصه گوها می گوید: آنها از چنان جاذبه ای برخوردار بودند که کودکان را از بازی بازمی داشتند و پیران را از کنار آتش دور می کردند.
سرانجام قصه های عامیانه ی آن روزگار که صدها سال سینه به سینه نقل می شد برخی از نخستین کتابهای چاپی اروپا شدند.
بسیار دان کم گوی باش نه کم دان بسیار گوی.......